Tất tần tật về thức ăn của cây - Ánh sáng
– GREEN LIVING –
“Em ơi cây này có trồng trong nhà được không?”
“Em ơi cây này chưng trong văn phòng làm việc có bền không?”
“Em ơi, cây mình có phải phơi nắng không nhỉ?”
“Em ơi, ……”
Đây là những câu hỏi mà chúng mình thường xuyên nhận được mỗi khi tư vấn cho khách và chúng mình chợt nhận ra rằng đây là thắc mắc khá phổ biến đến từ những người mới chơi cây. Thông thường, khách hàng đi mua cây sẽ nhận được những câu trả lời khá chung chung như là “chỉ cần đặt cây ở nơi có nhiều ánh sáng là được”. Nhưng mà ánh sáng như thế nào thì là nhiều, như thế nào là ít? Ở đâu thì mới có nhiều ánh sáng? Các thông tin về việc chăm sóc cây trồng đều rất mơ hồ và chung chung. Đến khi bê chậu cây về nhà, lên tra mạng thì chỉ toàn thấy những bài nói về cách chọn cây theo phong thủy, mệnh, tuổi,… Và rồi rơi vào ngõ cụt vì không biết đặt cây ở đâu thì mới đúng với nhu cầu của chúng.
Một câu hỏi khác mà mọi người cũng hay thắc mắc là ‘mua cây về thì nên đặt ở đâu? Đặt trong phòng ngủ có được không? Đặt trên đầu tủ có được không?” xong cũng vẫn nhận lại câu trả lời mơ hồ như “cây này mình trang trí trên bàn, trên kệ, trên đầu tivi sẽ rất đẹp đó ạ”. Nhưng điểm cốt yếu ở đây là mỗi vị trí trong mỗi căn nhà khác nhau sẽ có những nguồn sáng không hề giống nhau. Phòng ngủ của bạn sáng sủa với một cửa sổ to tướng, nhưng phòng ngủ của người khác có thể lại thiếu ánh sáng vì chỉ có một cánh cửa ra vào. Khi bắt đầu trồng cây trong nhà thì việc tìm hiểu nhu cầu về lượng ánh sáng cần thiết của cây là vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, biết trên lý thuyết là một chuyện, việc chúng ta có đáp ứng được cho cây hay không mới thật sự là một công việc khó nhằn.
Thế vì sao mà ánh sáng lại quan trọng như vậy? Lượng ánh sáng mà cây trồng nhận được sẽ giúp bạn xác định được lượng nước hay lượng phân bón mà chúng cần. Và cây phát triển nhanh hay chậm – tất cả đều bắt nguồn từ ánh sáng. Ánh sáng giống như thức ăn cho cây trồng. Đó là yếu tố giúp chúng phát triển thông qua quá trình quang hợp, nếu không có đủ ánh sáng, chúng sẽ chỉ giữ nguyên kích thước hoặc tệ hơn là chết.
Các loại nguồn sáng
Nguồn ánh sáng chủ yếu mà chúng ta vẫn thường dùng để nuôi lớn cây chính là những tia sáng tỏa ra từ mặt trời. Ánh sáng sẽ đi vào nhà thông qua các ô cửa (cửa sổ hoặc cửa chính,…mình tạm gọi là ô cửa nhé) sẽ mang đến những hiệu quả khác nhau. Ô cửa hướng Đông và hướng Tây có ánh sáng chiếu vào nhà trong vòng nhiều giờ và cây cũng sẽ nhận được nguồn ánh sáng ấm áp trong thời gian dài hơn. Tùy thuộc vào mùa trong năm thì cửa hướng Bắc hoặc Nam sẽ mang lại nguồn ánh sáng có cường độ khác nhau. Tuy nhiên, 2 hướng này đều sẽ mang lại lượng ánh sáng tốt và ấm áp nhất cho cây trồng và cũng sẽ là một lựa chọn lý tưởng cho những loài cây thích môi trường ánh sáng cường độ từ trung bình đến cao.
Ngoài ra, khoảng cách từ cửa đến nơi bạn đặt cây cũng đóng một vai trò rất quan trọng để cây trồng có thể sinh trưởng tốt. Và kích thước của những ô cửa cũng là thứ quyết định xem căn phòng có thể nhận được nhiều hay ít ánh sáng, nếu ô cửa của phòng bạn quá nhỏ vậy thì hãy xem xét chăm một lượng cây vừa đủ để chúng đều có thể được ‘ăn’ ánh sáng một cách đầy đủ nhất nhé.
Bên cạnh ánh sáng tự nhiên thì chúng ta đều hoàn toàn có thể dùng ánh sáng từ đèn nhân tạo để bổ sung lượng ánh sáng cần thiết cho cây.
Bạn có thể đọc thêm bài viết “Dùng đèn nhân tạo cho cây trồng trong nhà” để biết thêm.
Cường độ ánh sáng là gì?
Cường độ ánh sáng sẽ được chia làm ba bậc từ cường độ cao, trung bình đến thấp. Đơn vị đo cường độ ánh sáng được dùng phổ biến nhất là FC (Foot Candle). Số đơn vị FC sẽ tương ứng với ánh sáng số ngọn nến cháy cùng lúc. Ví dụ 300FC sẽ tương đương với 300 ngọn nến đang cùng cháy trong một thời điểm nhất định. Bên cạnh đó người ta còn dựa vào hệ số Lux ( đơn vị đo lường ánh sáng cho cây xanh) trên thiết bị đo sáng để xác định cụ thể thông số tại các vị trí chiếu sáng khác nhau.
Công thức chuyển đổi từ Lux sang FC sẽ là 1 Lux = 0,0929FC.
Xác định cường độ ánh sáng như thế nào?
Chúng ta thường nghe nhiều về những loại ánh sáng như ánh sáng cường độ cao, trung bình, hay thấp và rồi mọi thứ trở nên rối tung khi bạn không thật sự biết ánh sáng như thế nào mới là cao hay như thế nào mới là thấp. Cách đơn giản nhất để xác định cường độ sáng tại một khu vực nào đó chính là ‘kiểm tra bóng’. Đặt một chậu cây ngay tại nơi bạn muốn xác định, nếu nơi đó có cường độ ánh sáng cao thì bạn sẽ nhìn thấy bóng của chậu cây hiện lên rất rõ nét. Nếu là nơi cường độ ánh sáng trung bình thì bạn vẫn sẽ nhìn thấy bóng nhưng sẽ hơi mờ một chút. Còn với cường độ ánh sáng thấp thì sẽ không đổ bóng.
Bạn có thể dùng thiết bị đo sáng để ước lượng ánh sáng trong khu vực đó nhưng hầu hết các loại thiết bị này sẽ khá đắt đỏ nên bạn hãy cân nhắc nhé! Ngoài ra, vẫn có một số app (ứng dụng) trên điện thoại có thể giúp việc này trở nên đơn giản hơn mà không cần phải tốn bất kỳ chi phí nào. Điển hình là app Lux Light Meter mà chúng mình đã từng giới thiệu ở bài viết ‘Ngưỡng ánh sáng cần biết cho người mới chơi’.
1. Ánh sáng trực tiếp (Bright direct sunlight)
Ánh sáng trực tiếp có cường độ trên 800FC, là nơi ánh sáng chiếu trực tiếp vào mà không lọc qua bất cứ thứ gì. Cây sẽ hứng trọn những tia sáng trực tiếp từ mặt trời, và bóng của chúng hiện rất rõ trên bề mặt phản chiếu (tường, sàn nhà…)
• Ô cửa hướng Bắc: Ánh sáng trực tiếp sẽ không chiếu trực tiếp vào mà chiếu lệch từ Đông Bắc và Tây Bắc trong 1 đến 2 giờ mỗi ngày. Loại ánh sáng này tốt cho những loài cây có thể phát triển trong điều kiện ánh sáng trung bình đến cao.
• Ô cửa hướng Nam: Tương tự hướng Bắc, phần cửa phía Đông Nam và Tây Nam chỉ nhận ánh sáng trực tiếp một vài giờ vào sáng sớm và chiều muộn.
• Ô cửa hướng Đông: Cây cảnh nếu đặt tại ô cửa hướng Đông sẽ luôn nhận được những tia nắng ban mai đầu tiên trong ngày. Đây là vị trí ánh sáng trực tiếp chỉ chiếu vào vài giờ trong buổi sáng và nhiệt độ không quá cao nên những cây ưa ánh sáng trung bình và ánh sáng cao thích hợp đặt ở vị trí này.
- Ô cửa hướng Tây: Hướng Tây sẽ bắt đầu nhận được nhiều ánh sáng hơn vào buổi trưa chiều nhưng sẽ khá gắt nên chỉ thích hợp cho những cây ưa nhận ánh sáng với cường độ cao, còn cây từ trung bình đến thấp nếu đặt ở đây sẽ gây cháy lá.
Những loại cây thích hợp gợi ý cho bạn:
- Kim Ngân
- Lưỡi Hổ
- Trường Sinh
- Bàng Singapore
2. Ánh sáng gián tiếp cường độ cao (Bright light)
Ánh sáng gián tiếp cường độ cao là thứ ánh sáng cực kỳ rực rỡ mà căn phòng nhận được nhưng những tia sáng đó lại không chạm trực tiếp vào cây cảnh. Ánh sáng này có thể đã được lọc qua ô cửa, rèm hoặc phản chiếu lại từ bức tường hay bất kỳ mặt phẳng nào đó. Ngưỡng sáng này có cường độ là 400-800 FC.
• Ô cửa hướng Bắc: Ở hướng Bắc sẽ không nhận nguồn ánh sáng trực tiếp từ mặt trời nhưng ánh sáng ở hướng này luôn rực rỡ. Ánh sáng cường độ cao nằm trong vùng 1.5 m tính từ ô cửa.
• Ô cửa hướng Nam: Tương tự ở hướng Bắc, vị trí tính từ ô cửa trong khoảng 1,5m sẽ là ánh sáng với cường độ cao.
• Ô cửa hướng Đông: Ánh sáng gián tiếp cường độ cao ở hướng này là phần ánh sáng đã được lọc qua rèm chắn. Nhiệt độ ở hướng Đông không cao và ánh sáng cũng chỉ chiếu vào trong vài giờ nên bạn hoàn toàn có thể thoải mái đặt cây ở gần ô cửa.
• Ô cửa hướng Tây: Cây cũng có thể được đặt trước ô cửa hướng Tây với rèm chắn sáng. Nhưng vì lượng ánh sáng mặt trời thường chiếu vào chỉ trong vài giờ, nên giữ khoảng cách giữa cây và ô cửa xa hơn vì nhiệt độ của ánh sáng ở hướng này khá cao.
Những loại cây ưa ánh sáng gián tiếp cường độ cao:
- Đuôi Công
- Phú Quý
- Monstera
- Đa Búp Đỏ
Những cây phát triển mạnh trong ánh sáng gián tiếp cường độ cao sẽ thích ô cửa quay về hướng Bắc và Đông. Những loài thực vật này nguồn gốc từ các khu rừng mưa nhiệt đới, chúng phát triển đủ cao để tiếp cận nguồn ánh sáng mạnh, nhưng cũng thích được che chắn bởi tán rừng nhiệt đới từ những cây cao hơn.
3. Ánh sáng gián tiếp cường độ trung bình (Medium light)
Ánh sáng gián tiếp cường độ trung bình có cường độ từ 200-400 FC, là ánh sáng từ mặt trời đã được lọc qua vật gì đó nhưng không bị cản hoàn toàn. Ví dụ như là bóng râm, ánh sáng từ giếng trời hoặc ban công không có nắng chiếu trực tiếp vào.
- Ô cửa hướng Bắc: Tính khoảng cách từ ô cửa cho đến nơi đặt cây nếu xa hơn 1.5m hoặc bị cản bớt bởi một vật gì đó thì ánh sáng sẽ yếu dần đi và nằm ở mức trung bình. Ở vị trí này sẽ phù hợp với cây ưa ánh sáng trung bình đến thấp.
- Ô cửa hướng Nam: Cũng giống như hướng Bắc, ở hướng Nam nếu vượt ra khỏi khoảng cách 1.5m hoặc có một vật cản phía trước thì ánh sáng sẽ trở thành ánh sáng cường độ trung bình, dịu nhẹ và ít gay gắt hơn.
- Ô cửa hướng Đông: Ở hướng Đông nếu có rèm chắn và cây cách ô cửa hơn 1.5m thì cường độ ánh sáng sẽ nằm ở mức trung bình như hướng Bắc và hướng Nam.
- Ô cửa hướng Tây: Ánh sáng ở hướng Tây sẽ là ánh sáng cường độ trung bình nếu giữa nơi đặt cây và ô cửa cách nhau hơn 1.5m và có rèm hoặc tường chắn bớt lượng ánh sáng đi vào phòng.
Những loại cây ưa ánh sáng gián tiếp cường độ trung bình:
- Trường Sinh
- Một số cây họ Dracaena (Phát Tài Úc, Phát Tài Gold, Thiết Mộc Lan,…)
Nhiều loại cây trong nhà phát triển chậm sẽ thích ánh sáng gián tiếp trung bình. Môi trường sống tự nhiên của chúng là tầng rừng, nơi chúng nhận được nhiều ánh sáng nhưng lại bị lọc qua các tán rừng, cây cối và dây leo.
4. Ánh sáng gián tiếp cường độ thấp (Low light)
Ánh sáng gián tiếp cường độ thấp là những góc trong căn phòng mà cách xa ánh sáng chiếu vào từ ô cửa hoặc bị chắn hoàn toàn bởi các vật cản chẳng hạn như tường, kệ,…. Ngưỡng ánh sáng này sẽ có cường độ chỉ khoảng 100-200 FC.
- Ô cửa hướng Bắc: Nếu từ ô cửa đến nơi đặt cây bị chắn hoàn toàn bởi các vật cản, hoặc vị trí từ ô cửa đến cây thực sự xa thì cường độ ánh sáng ở những khu vực này rất thấp
- Ô cửa hướng Nam: Tương tự hướng Bắc, nếu vị trí đặt cây mà nguồn sáng bị chắn bởi một vật nào đó và hoàn toàn không thấy bóng của cây thì đó chính là cường độ ánh sáng thấp.
- Ô cửa hướng Đông: Ở ô cửa hướng Đông từ sau khoảng vài giờ kể từ khi mặt trời mọc ánh sáng sẽ không còn chiếu trực tiếp vào nữa, nếu vị trí cách xa ô cửa thì sẽ là cường độ ánh sáng ở đây thấp.
- Ô cửa hướng Tây: Ô cửa hướng Tây vào trước vài giờ mặt trời lặn sẽ không có ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp vào và vị trí cách xa ô cửa sẽ có ánh sáng nằm ở mức thấp.
Những loại cây thích hợp ánh sáng gián tiếp cường độ thấp:
Những cây có khả năng thích nghi và sinh trưởng trong điều kiện ánh sáng yếu, chúng sẽ phát triển chậm hơn và không cần quá nhiều nước, vì chúng sẽ không quang hợp nhiều.
Để trực quan, chúng mình sẽ mô phỏng rõ ràng hơn theo từng hướng cửa:
• Ô cửa hướng Bắc
Hướng Bắc cung cấp ánh sáng gián tiếp rất rực rỡ và ấm áp. Vì không có ánh nắng trực tiếp chiếu vào nên rất thích hợp cho những đại đa số cây nội thất. Ở vùng ngay sát cửa chúng ta sẽ đặt những cây ưa ánh sáng gián tiếp với cường độ cao. Xa hơn là vùng ánh sáng gián tiếp cường độ trung bình có thể đặt những cây yêu thích lượng ánh sáng vừa phải. Cách xa cửa sổ vài mét sẽ là vùng ánh sáng cường độ thấp, ở đây có thể đặt những loài cây chịu được điều kiện ánh sáng yếu.
• Ô cửa hướng Nam
Hướng Nam nhận được nhiều ánh sáng gián tiếp rất ấm áp và đây là hướng cửa lý tưởng cho những cây yêu thích ánh sáng với cường độ cao. Đặt cây ngay trên bệ cửa hoặc cách cửa dưới 1.5m thì cây chắc chắn sẽ nhận được lượng ánh sáng gián tiếp mạnh mẽ nhất, gọi là ánh sáng gián tiếp cường độ cao. Còn vùng sát tường vì không đối diện trực tiếp với cửa mà bị cản bớt bởi bức tường nên nhận được ánh sáng gián tiếp với cường độ trung bình. Cũng là phía trên kệ nhưng xa hơn vùng ánh sáng trung bình sẽ là vùng ánh sáng cường độ thấp vì vùng này cách cửa sổ khá xa nên ánh sáng cũng yếu dần đi.
• Ô cửa hướng Đông
Những ô cửa hướng Đông sẽ đón được ánh nắng trực tiếp trong vài giờ đầu ngày và suốt thời gian còn lại trong ngày sẽ nhận được ánh sáng gián tiếp. Qua hình có thể thấy ánh sáng trực tiếp ở hướng Đông sẽ chiếu đến vùng cách cửa vài mét chứ không phải vùng sát cửa. Còn vùng ngay sát bên cửa chính là vùng nhận được ánh sáng gián tiếp cường độ cao. Sau vùng ánh sáng trực tiếp là vùng ánh sáng gián tiếp cường độ trung bình.
• Ô cửa hướng Tây
Ô cửa hướng Tây sẽ nhận được ánh sáng gián tiếp hầu hết thời gian trong ngày, vào buổi chiều muộn thì hướng cửa này mới bắt đầu nhận được nguồn ánh sáng trực tiếp.Vào buổi chiều, mặt trời chiếu chếch từ phía trên nên ánh sáng trực tiếp sẽ đổ xuống nền nhà và một phần của bức tường và có nhiệt độ khá cao nên sẽ thích hợp với cây ưa thích ánh sáng trực tiếp. Còn vùng nửa trên của căn phòng sẽ nhận được nguồn ánh sáng gián tiếp cường độ cao.
Một điều thú vị là, cây chịu cường độ ánh sáng thấp hoàn toàn có thể sống tốt ở nơi có cường độ ánh sáng từ trung bình đến cao. Nhưng ngược lại, cây ưa sáng nếu bị đưa vào nơi có ánh sáng thấp sẽ không thể sống được vì nhu cầu của chúng về ánh sáng là rất cao. Và điều quan trọng là không có bất kỳ loài cây nào có thể sống thiếu ánh sáng, chỉ có những loài cây có thể chịu đựng được điều kiện ánh sáng cực thấp nhưng chúng sẽ khó phát triển về lâu dài.
Qua đó có thể đưa ra kết luận rằng, ánh sáng là thức ăn cực kỳ cần thiết cho cây, cho dù là cây ưa ẩm hay ưa khô thì nếu sống thiếu ánh sáng chúng cũng sẽ trở nên èo uột rồi chết. Ánh sáng là một trong những yếu tố quan trọng để cây thực hiện quá trình quang hợp. Nhiều ánh sáng hơn thì cây sẽ quang hợp nhiều hơn, đồng nghĩa với việc tăng trưởng và phát triển mạnh mẽ hơn. Những kiến thức mà chúng mình đã tổng hợp phía trên sẽ diễn ra khi ‘trời quang mây tạnh’ – có nghĩa là vào những ngày trời nắng đẹp và không có mây âm u hay mưa, vì khi mưa thì các hướng cửa đều sẽ trở thành ánh sáng cường độ thấp. Và tùy vào từng thời điểm trong ngày, mặt trời sẽ nằm ở đâu. Ví dụ, khi mặt trời mọc ở hướng Đông vào đầu ngày thì ở hướng Tây sẽ khó nhận được ánh sáng và vào thời điểm đó, hướng Tây sẽ hoàn toàn chỉ có ánh sáng với cường độ thấp, cho đến khi mặt trời đã mọc lên cao. Ánh sáng tự nhiên từ mặt trời chính là thứ ánh sáng hoàn hảo nhất cho cây. Cho dù căn phòng của bạn có hàng chục bóng đèn điện thì vẫn không thể thay thế hoàn toàn ánh sáng mặt trời được. Vì khi sống ở ngoài tự nhiên, thứ mà cây nhận được hoàn toàn chỉ là nguồn ánh sáng tự nhiên từ mặt trời. Và khi mang cây vào nhà trồng, việc của chúng ta là tạo ra một môi trường giống ngoài tự nhiên nhất có thể cho cây. Điều đó sẽ giúp cây phát triển một cách toàn diện nhất, ngoại hình và đặc biệt là màu lá của chúng cũng sẽ đẹp đẽ nhất.
Khi chọn cây thì bạn nên xem xét kỹ về đặc tính và nhu cầu của cây mà bạn đang trồng. Một khi đã biết được nhu cầu của cây thì việc chọn nơi đặt cây sẽ không còn là vấn đề quá lớn nữa. Hoặc để ‘đôi bên cùng có lợi’ thì trước khi quyết định mua loại cây nào đó, bạn hãy nhìn qua một lượt căn nhà của mình, xem xem là ánh sáng mà căn nhà của bạn nhận được sẽ phù hợp với loại cây nào. Ví dụ bạn muốn đặt cây ở trên bàn học, nhưng bàn học của bạn nằm trong góc phòng và đã bị chắn bớt sáng bởi một phần tường và chỉ nhận được lượng ánh sáng cường độ thấp, vậy thì bạn hãy lựa chọn những cây có khả năng chịu được điều kiện ánh sáng yếu. Bật mí cho bạn là một chậu Trầu Bà Neon nhỏ xinh chắc chắn sẽ làm bàn học trông nổi bật hơn nhiều đó.
Hay trong trường hợp bạn muốn trồng một chậu cây nhỏ ở văn phòng nhưng đại đa số các văn phòng trong các toà nhà chủ yếu là nguồn sáng nhân tạo hoặc ánh sáng với cường độ trung bình đến thấp. Chỉ những tòa nhà có ô kính hoặc cửa sổ thì có nhận được nguồn sáng tự nhiên đúng như phía trên chúng mình đã mô tả, vậy thì hãy thử cân nhắc lắp thêm đèn nhân tạo cho cây nhé. Ánh sáng của loại đèn này được mô phỏng gần giống với ánh sáng mặt trời và đã được các nhà nghiên cứu thử nghiệm và đưa ra kết luận rằng đèn nhân tạo rất tốt cho sự phát triển của cây trồng. Và nếu đèn nhân tạo có công suất càng cao và tiếp xúc càng gần với cây trồng thì cây sẽ nhận được ánh sáng có cường độ cao hơn so với những bóng đèn treo trên trần nhà.
Một tip dành cho người mới chơi hoặc không xác định được cường độ của ánh sáng là chọn những cây chịu được ánh sáng thấp đến trung bình. Vì như chúng mình đã nói ở bên trên, những cây có thể chịu được điều kiện ánh sáng yếu rất linh hoạt về ánh sáng, chúng sẽ lại càng sống tốt hơn khi được sống ở nơi ánh sáng cường độ cao hơn. Và đến khi đã có nhiều kinh nghiệm hơn về việc chăm cây và biết cách xác định các loại ánh sáng thì bạn hãy chọn thêm những cây đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc cao hơn.
Toàn bộ nội dung và hình ảnh thuộc bản quyền của 9X GARDEN. Vui lòng không sao chép dưới mọi hình thức.
VỀ ĐẦU TRANG
